Gavs (k.s.) bir sohbetlerinde şöyle buyurdular: "Eğer irşad etmek vaaz ve nasihatla olsaydı, çok güzel vaaz eden nasihatta bulunan hocaların, mollaların etrafında cemaatlerin bulunması, onları irşad etmesi icap ederdi. Halbuki hiç de öyle değil." Demek ki, bu iş zahirî değil. Bu iş, yani kulluğa davet vaaz ve nasihatla değildir. Ancak ve ancak sâdâtın mânevî tasarrufu tesir ve irşada sebeptir.

Yine Gavs (k.s.a.) bir sohbetlerinde şöyle buyurdular: "Bir şeyhe sormuşlar: "işiniz nedir, sanatınız nedir, siz neyle meşgul oluyorsunuz?" diye. Demiş ki: "Bizim işimiz çözmek ve bağlamaktır." Nasıl çözmek ve bağlamak Kurban? diye sorduklarında şöyle cevap vermiş: "Bize gelenlerin kalplerini dünyadan çözer, âhirete bağlarız."

Gavs-i Hizanî Hazretleri'nin huzurunda cezbe ve harareti çok kalabalık bir cemaat her zaman bulunurdu. Cezbe, hararet ve muhabbetin çokluğundan kimse huzurunda normal olarak oturamazdı. Halbuki Gavs (k.s.) fazla sohbet de etmezdi; umumiyetle sükût ederdi. Fakat tasarrufu maneviydi. Manevî tasarrufta bulunurdu. Bir seferinde oğlu vaaz ve nasihat etmek için müsaade ister. Müsaade alır ve sohbete, vaaza başlar. Allah'tan bahs eder. Bir iki saat kadar vaaz eder. Hiç kimseden ses yok, muhabbet ve cezbe emaresi görülmez. Sohbet biter. Babası Gavs-i Hizanî "Haydi, kalkın kamet getirin" der demez, cemaatin içinde bir feryadu figan kopar. Gavs'ın oğlu hayrette kalır: "İki saattir sohbet ediyorum, hiç kimsede ses yok. Babam "haydi, kamet getirin diyor. Bütün millet cezbeye kapılıyor."

Bir tarihte Bitlis'te Gavs'a itirazda bulunmuşlar: "Kim biliyor Gavs olduğunu; delili alâmeti nedir? diye fikir ser-detmişler. Orada hazır bulunan Bitlis müftüsü, "Ben biliyorum O'nun Gavs olduğunu. Delilim de şudur O'nun Gavslığına: Ben de alimim, ilmim var. Bir şehrin müftüsüyüm. Ulu Cami'ye gidiyorum, bir iki saat vaaz ediyorum. Vaazım bitip camiden çıktığım zaman arkamdan bir kişi bile gelmiyor. Bastonumdan başka bana yoldaşlık eden bulunmuyor. Halbuki Şeyh Abdulhakim çok az sohbet edip de kalktığı zaman arkasından en az yüz kişi de beraber kalkıyor. Bu Gavslık alâmeti değil de ya nedir? Biz âlimiz, bizim de ilmimiz var. Gerek halk yanında, gerekse resmî yerlerde sayılır ve seviliriz, itibarımız var. Ben vaaz ettiğimde camiden bastonumdan başka benimle çıkan olmuyor. Ama O'nun yüzlerce kişi peşindedir. Gavs'lık için bundan daha büyük delil olur mu?" diye itiraz edenleri ikna etmiş oldu.

İşte böyle... Eğer zahirî tasarrufla olsaydı, bunca kuvvetli vaizler, âlimler, gayet güzel vaaz ve nasihat ederek, Allah'ı anarak sohbet ederken bir çok kimseyi de irşad etmeleri gerekirdi. Halbuki öyle olmuyor. Çünkü irşad işi tamamen manevî tasarrufladır.

İnsan tarikata girince bunları daha iyi anlıyor. Huyunun, ahlâkının değiştiğini, hiçbir cebir olmadan dünyadan kesilip âhirete bağlandığını, dünyadan soğuduğunu, Allah bahsi sohbetinin her şeyden daha şirin olduğunu, tâât ve ibadetin hoş geldiğini insan hemen hissediyor. Bütün bunlar da ancak manevî tasarrufla olur.

Abdurrahman Tâğî Hazretleri henüz tarikat almamışken Gavs-i Hizanî için; "Hakikaten Gavs mıdır acaba? Bir ziyaretine gidip de baksam" diyor. Gitmeden de tasavvuf kitaplarını karıştırarak Gavs'lık alâmetlerini okuyor. O sırada Gavs-ı Hizanî (k.s.) bir mollasını çağırıyor, "Evlâdım, diyor, var, Norşin'e doğru git, orada Abdurrahman'ı gör, kendisiyle görüşmek istediğimi söyle, misafirlerim çoktur, onun için benim gitmem mümkün değil, lütfen kendisi buraya kadar zahmet etsin." Molla derhal kalkıp Abdurrahman-ı Tâhî Hazretleri'nin köyünün yolunu tutuyor. Soruyor soruşturuyor, Hazreti bulup geliş sebebini anlatıyor. Diyor ki: Beni Gavs gönderdi. Misafirlerinin çokluğundan kendisi gelemedi. Sizinle görüşmek istiyor, köyüne davet ediyor sizi." Abdurrahman-ı Tâhi Hz, "Vallahi ben de ziyaretine niyet etmiştim. Kal, sabah olsun, beraberce gideriz." diyerek gelen mollayı o gece misafir ediyor.

Sabah yola beraber çıkıyorlar. Gelmekte olduklarını Gavs haber alınca müridleriyle beraber karşılamaya çıkıyor ve köyün dışındaki bir tepenin üzerinde beklemeye koyuluyor. Abdurrahman-ı Tâhi Hazretleri ise yolda gelirken tasavvuf kitaplarında gördüğü Gavs'lık alâmetlerinden "Yağmur yağınca Gavs'lar yağmurdan ıslanmaz" ibaresini düşünerek köye yaklaşmaktadır. Mevsim bahar, gökte en ufak bir bulut kümesi bile yok. Nihayet köye vasıl olup Gavs Hz. ile buluşuyorlar. Hemen orada tepenin üzerinde oturarak sohbete koyuluyorlar. Az bir zaman sonra gök gürleyip, şimşekler çakarak sağanak halinde yağmur yağmaya başlıyor. Oysa ki havada hiç bulut yoktu az evvel. Sığınılacak bir yer olmadığı için iyice ıslanıyorlar. Tam bu sırada Abdurrahman-ı Tâğî Hazretleri'nin aklına tasavvuf kitaplarında gördüğü "Gavs'lar yağmurdan ıslanmazlar" ibaresi geliyor. Başını kaldırıp Gavs-ı Hizanî Hazretleri'ne baktığında ne görsün, üzerinde en ufak bir ıslaklık bile yok, sanki hiç yağmur yağmıyor. Gördüğü manzara karşısında kendinden geçip bir nara atarak derhal oradan uzaklaşıyor. Gavs-i Hizanî' ye: "Kurban, Molla Abdurrahman gitti." denilince, "Birşey olmaz, sâdâtın himmetiyle o tekrar gelir." buyuruyor. Hakikaten az bir zaman sonra tekrar geliyor, hem de bir daha geri dönmemek üzere. İşte böyle... Eğer manevî tasarrufc manevî kuvvet olmasaydı böyle bir teslimiyet, böyle bir bağlılık olmasına imkan bulunur muydu?

Hazret-i Norşinî (Şeyh Muhammed Diyauddin) bir ara bir hastalanmış, bir müddet için camiye gidememiş, evden çıkamamıştı. Bir mağrip (akşam) namazında, rabıtadan sonra haber gönderip mollaları eve çağırtmış. Bütün mollalar neşe içinde eve koşmuşlar. Öyle ya mürşidlerini uzun müddet görememişler, bir müddetten beri ondan uzak kalmışlar. Huzura varmışlar, Hazret mûsade verince kimseye iltifat etmiyor, sakin ve sessiz. Bir saat kadar oturduktan sonra Hazret, ""Haydi, size müsade verdim, gidebilirsiniz," diye mollaları gönderiyor. Huzurdan çıkan bazı mollalar üzüntülü üzüntülü konuşuyorlar: Sohbet olacak diye ne kadar sevinmiştik. Halbuki Hazret hiç konuşmadı. Nasıl geldiysek öyle de dönüyoruz, diye dertleştyorlar. Bunları işiten Hazretin hanımı, çocuklarına, "Eyvah, ben Hazretîn sâliklerini manevî tasarruf ehli zannederdim. Bilmiyordum ki onlar lâf-u güzaf peşindedirler. Ben zannediyordum ki onlar manevî tasarruf peşinde koşanlardandır. Halbuki onlar lâf peşinde koşuyorlar. Bu durumda Allah'tan uzaktırlar. Hakiki Nakşibendî olmamışlar hâlâ" diyerek ağlıyor.Çokları vardır ki şeyhlerinin huzurunda otururlar. Fakat şeyh hiç sohbet etmez. Ama lazım gelen irşadı da sohbetsiz olarak yapar. Onlar sohbet peşinde değiller.

Sohbet bir eğlencedir. Nasıl çocukları lâfla eğlendirir, lâfla kandırırlarsa sohbet de aynen onun gibi bir şeydir. Sohbet cennetten bahsedip neşelendirmek, cehennemden bahsedip korkutmak içindir. Üç-dört yaşlarındaki çocukları bazen korkutup bazen mükâfatlandırma gibi bir şey. İşte sohbet de sâlikler için böyledir. Bazen neşelendirir, bazen hüzünlendirir, bazen cennet bahsi ederek mesrur etmek suretiyle tâ Nakşibendî Tarikatı'na alıştırıncaya kadar sohbet devam eder. Esasta, hakiki Nakşibendîlikte sohbet yoktu, Tarikat-ı Nakşibendî'de bir rükün mesabesinde olan sohbete pek kıymet verilmez. Sultanın pek kıymet verilmez sözleri manevî tasarruf cihetiyledir. İrşadın sohbetle değil, manevî tasarrufla olduğunun işaretidir. Şayet irşat Sohbetle olsaydı, binlerce vaiz, hatip ve natıka sahibi kimselerin birer mürşid olup irşad makamında oturmaları icap ederdi. Halbuki hiç de öyle değil. Gavs-ı Hizanı gibi zatların, çok az sohbetle çok geniş kitleleri irşad etmeleri irşadın zahirî olan sohbetle değil, batınî olan manevî tasarrufla olduğunun işaretidir. Sohbet ise manevî tasarrufa zemin hazırlayan, talipte alıcı gücü kuvvetlendiren bir vasıtadır.

İleride görüleceği gibi sohbet haşa inkar edilmemekte, bilâkis teşvik ve tavsiye edilerek ehemmiyeti belirtilmektedir. Bütün tasarruf işleri, manevî olarak yapılır. Yeter ki talipte huzur olsun, rabıta huzuru bulunsun, lâf u güzaf aşığı olmasın.Zaten bu zamanın insanlarını sâdâtın himmeti, manevî tasarrufu olmadan düzeltmek çok zordur. Çünkü fesat çoğalmış, her tarafı zorluk sarmış, sâdâtın himmeti, Peygamberin (s.a.v.) himmeti olmadan muvaffak olmak mümkün değildir. Eğer bütün bu himmetler olmasa, Nakşibendîye tasarrufu bulunmasa idi, bu zamanda Allah'ın yolunu tutmak mümkün olmazdı. Çünkü insanda bir kuvvet kalmamış. Eskiden insana musallat olan iki düşman vardı sadece: Nefs ve şeytandan başka bütün âlem, insanın dinine, imanına düşman olmuş, kuvvetî manevîye olmazsa, Nakşibendî silsilesi ve onların himmeti bulunmazsa mücadele edip muvaffak olmak mümkün olmaz, insan o güç ve tâkâti kendinde bulamaz.

Peygamberler (s.a.v.) dahi insanın yardımına gelirler, manen yardımcı olup insanı desteklerler. Eğer onların da manevî kuvvet ve destekleri olmasaydı, bu zamanda hiç kimse yakasını kurtaramaz, imanını muhafaza edemez ve onu koruyamazdı. Bu gerçekleri bilen insanın, Nakşibendî Tarikatı Pakistan'da, Hindistan'da, Yemen'de bile olsa, hiç durmadan oralara kadar koşup tarikat alması icap ederdi. İman hakikatini arayanlar Allah yolunda olmak, Allah dostluğunu kazanmak isteyenler bu zamanda tarikatın menfaatinin ne kadar çok olduğunu gayet iyi bilirler.

Şeyh Ahmed-i Haznevi (k.s.a.) buyuruyor diyor ki; Hazret'i (Şeyh Muhammed Diyaüddin) ziyarete gitmiştim. Hazret ata binmiş gidiyordu. Beni görünce atının başını kıstı ve yüzünü bana çevirdi. Beni yanına çağırarak şöyle buyurdu: "Molla Ahmed, insanın şu kadar, zerre-i miskal kadar nefsi olsa o Allah'tan uzaktır." ve hayvanını sürerek yoluna devam etti.

İnsanın evini yıkan en büyük düşmanı onun nefsidir. Onun için insanın kendinden haberi olmalı, nefsin tuzaklarına düşmemeye çalışmalıdır. Nakşibendî yolunun bütün çalışmaları nefsi öldürmek içindir. Nefis ölüp gittikten sonra her şey düzelmeye başlar.

Şah-ı Hazne buyuruyor: Norşin'e gitmiştim. Onbeş-yirmi günden beri Hazret'in evindeydim. Malûm, yemeğimiz darı ekmeği ve darı çorbasıydı. Birgün Hazret'i ziyarete Muş tarafından bir ağa gelmişti. Hazret'i ve mollalarını da yemeğe davet ediyordu. Hazret daveti kabul etti ve icabet edeceğini bildirdi. Benim de keyfim geldi, diyor Şah-ı Hazne, düşündüm, nasıl olsa ben de ziyafete giderim, güzel yemekler yerim, diye nefsim çok zevklendi. Hemen, çarıklarımı, ıslansın da rahat giyeyim diye suya bıraktım. Nihayet Hazret gitmek için, hazırlığını yaptı, ben de diğer mollalarla beraber hazırlandım. Hazret çıktı, yüzünü bana döndürüp: "Haydi gidiyoruz. Bütün mollalar benimle beraber gelsin, yalnız Molla Ahmed kalsın, o gelmeyecek" buyurdu. O zaman ben ayrıldım. Hazret'in niçin öyle dediğini anladım ve nefsime dönüp dedim ki: Bütün suç senindir. Sen güzel yemekler yerim, diye iştahlandın, güzel yemeklere tamah ettin. İşte bunun için Hazret seni götürmedi.

Yine Şah-ı Hazne anlatıyor: Bir gün Hazret bana sordu: "Molla Ahmed sen yemeklerini nerede yiyorsun?" Dedim: "Sofilerle beraber yiyorum, Kurban." Tekrar sordu: "Peki; nerede yatıyorsun? "Aşağı divanda yatıyorum, kurban" dedim. Hazret benim bu cevaplarımdan çok hoşlandı, keyfi geldi ve ferahlandı. Bana: "Çok iyi yapıyorsun. Aşağı divan çok hoştur. Seyda orada sohbet ettiği, çok teveccühlerde bulunduğu için oranın nisbeti çok fazladır. Yukarı divan ise ağaların yeridir. Şeyh Alaâddin, Şeyh Mahmud-i Karaküyî gibi zatlar hep orada kalırlar. Yukarı divan ağalar yeri. Aşağı ise Seyda'nın divanıdır. Orada çok hatme, çok sohbet ve çok teveccüh yaptığı için nisbeti bol, çok hoş bir yerdir orası." dedi. İnsan nefsini bilmeli, eğer nefsini bilirse halk da ondan istifade eder.

Seyda-i Molla Ramazan anlatıyor: Bir seferinde Hazret'in huzurunda bulunuyordum. Seyda-i Mezzin de oradaydı ve daha hatırlayamıyacağım başkaları da vardı. Birden Hazret yüzünü bana çevirdi: "Molla Ramazan" dedi. "Buyur, Kurban" dedim, "Haydi bana ço ço de bakayım" dedi. Ben utandım emrini yerine getinmedim. Bu sefer Seyda-i Mezzin'e dönüp, "Molla, halâ Molla Ramazan'da nefs var, henüz nefsini yenememiş," dedi. Bunun üzerine emrini yerine getirmediğimden dolayı çok pişmanlık duydum, çok üzüldüm. Kendi kendime bir daha ne emrederse yapacağım, diye söz verdim. Ondan sonra emrini gözetlemeye başladım.

Aradan bir iki hafta geçti. Ben ise bir emri olursa hemen yerine getireyim diye hep gözetliyorum. Bir ara bana döndü: "Molla Ramazan, bana biraz su getir." dedi. O kadar heyecanlandım ki bana Molla Ramazan kalk oyna dediğini zannettim. Hemen kalktım, raks etmeye başladım. Hazret o kadar güldü ki.. Dedi "Şuna bakın hele. ben su istiyorum o ise kalkmış oynuyor." O zaman yaptığım hatayı anladım. Ama böylece nefsim bir defa daha kırılmış oldu.

İnsanda nefs olmaması lazım. Nefs insanda olduğu müddetçe kendini yok bilmelidir. Bir seferinde Kadiri şeyhlerinden Molla Abdurrahman'ın bir sofisi Seyda'yı ziyarete gelmişti. Seyda sofiye; "Bize biraz Molla Abdurrahman Çoğreçi'nin sohbetinden söyle." dedi. Sofi ise: "Vallahi Kurban, hiç aklımda sohbeti yok" deyince, Seyda "hiçbir şeyde aklına gelmiyor mu?" diye sordu. Sofi biraz düşündü. Evet bir sohbeti hatırladım. Şeyhim derdi ki "Gübre olunmadıkça su üstünde kalınmaz." Bu söz Seyda'nın çok hoşuna gitti, çok keyfi geldi. "Vallahi, çok doğru bir söz, dedi, bundan daha güzel bir şey olmaz. Sözü doğrudur, insan nefsini gübre etmedikçe su üstünde kalamaz. Nefis olduğu müddetçe insan birşey olamaz. Gübre hafif olduğu için suyun üstünde kalıyor, yükseliyor. İnsan nefsini hafif tuttukça yükselir, su üstünde kalır. Yok eğer insan ağır olursa suyun dibine batar. İnsanın nefsi olduğu müddeçe insan ağırdır, suyun dibine çöker." Seyda: "Bu sohbetten daha güzel bir şey yoktur. Bu çok büyük bir sohbettir." buyurdu ve kahyasına dönüp, "Kesende ne kadar paran varsa bu sohbetin karşılığı olarak sofiye ver." Kâhya baktı kesede beş altın mecidiye vardı. "Kurban beş mecidiye var" dedi. Seyda, hepsini sofiye vermesini emretti. Sofi almak istemedi, her ne kadar feryad ü figan edip ihtiyacı olmadığını beyan ettiyse de, Seyda, hayır alacaksın, senin bu sohbetin çok kıymetlidir. Gavs'ın başı için ne kadar para olsaydı kesede, tümünü sana verecektim." buyurdu.

Hakikaten insan nefsini gübre olarak mülâhaza etmedikçe su üstünde kalamaz, İnsan nefsini gördüğü müddetçe Rabbine kavuşamaz. Ne zaman nefsini öldürürse Allah'ına o zaman kavuşur.

İnsanı helake götüren nefsidir. Firavun, Şeddad ve Karun gibi ilâhlık davasında bulunan ve helake gidenler, hep nefisleri yüzünden bu felâketlere uğradılar, o hallere düştüler. Nefisleri büyüdü, büyüdü, sonunda ilâhlık davasına kalkıştı. Çünkü nefis kendinden üstün hiçbir varlığın bulunmasını istemez. Büyüyüp terakki edip elde etmek için hiçbir şey kalmayınca, haşa, Allah'tık davası etmeye başlar. İşte onlar da haddini aşmış, azgınlaşmış nefislerinin iddiasına uydular. Sanki Firavun kendinin Allah olmadığını bilmiyor mu idi? Biliyordu tabiî, söylediklerinin aslı olmadığını çok iyi biliyordu. Fakat maalesef büyüyen ve büyük iddialara kalkışan nefsine kendisi de uyuyordu. Çünkü nefsi, o kadar büyümüştü. Halbuki Firavun evveliyatında fakir bir kimseydi. Bir çobanın oğlu idi, babası çobandı. Kendisi ise bekçiydi. Bir gece inkılap yapıp padişahı öldürerek ve bir gecede padişahın sadık adamlarını ortadan kaldırmak suretiyle tahta geçtikten sonra nefsi azgınlaştı, büyüdü ve neticede başına büyük felâketler açtı.

İnsan biraz düşünsün ki Allah'ın azameti ve büyüklüğü karşısında ne kıymeti olabilir. İnsanın değeri, azamet-i Hûda karşısında bir pire kadar bile olamaz. Yaradılışına bîr baksın neydi, nasıl meydana geldi, Allah (c.c.) kendini nasıl yarattı?

İşte böyle.. İnsan kendi yaradılışını mülâhaza ederse azameti Hûda karşısında aczini daha iyi görüp daha iyi anlar. Nefsinin telkinatına kanıp kendini bir şey zannetmez.

Her şeyden evvel insanın kendini tanıması lazım. Kendini tanımayan Allah'ı da tanımaz. Kişi kendini tanıması için evveliyatını düşünmesi lâzımdır. Allah'a karşı durumunu düşünmesi lâzımdır. Görecek ki insanın, azamet-i Hûda karşısında hiçbir kıymeti yoktur, bir pire kadar bile. İnsan kendi fakirliğini, aczini, biçareliğini görür ve bilirse Allah-u Teâlâ o zaman onu yükseltir, onu âlî eder, ona mertebeler ihsan eder. Şayet insan kendini bir şey olmuş zannederse o insan yok sayılır İnsan kendini adam olarak görmemeli; nefsine bu payeyi vermemeli, vücudunu ve nefsini yok bilmelidir.

Her türlü günah, kullara yapılan zulüm ve hakaretin hepsi nefsten geliyor, onun büyüklük taslamasından ve kibrinden geliyor. Ne zaman ki insan fakirliğini, aczini kendinden aşağı bir mahluk olmadığını (nefsanî yönden) idrak etse, insanda kibir ve azamet kalmaz. İşte o zaman Allah'ın emirlerine göre hareket etmeye başlar.

Meselâ, insan bin kişilik bir kabilenin içinde tek başına bulunsa, onlara muhalefet etmeye, onlarla mücadele etmeye gücü yeter mi? Tabiî yetmez. Onlara karşı biçare, kuvvetsiz ve zavallıdır, dolayısıyla her emirlerine uymak mecburiyetinde kalır. Öyleyse azamet-i Hûda'ya karşı da insanın boynu bükük, mahzun olması lâzımdır. Kendinde kuvvet ve kudretin olmadığını bilmesi lâzımdır. Ve ona göre hareket etmesi her emre mutlaka uyması gerekir.

Allah dostları, daima fakir ve mahzunlar arasında olmuştur. Sâdâtın nisbetleri fakir, nefissiz ve boynu büküklerin üzerine olmuş. Hulefa hep onlardan olmuştur.

Meselâ, Şah-ı Hazne, o kadar fakir, abdal, kendi halinde imiş ki, diğer sofilerden hiç fark edilmezmiş, kimse kendini tanımazmış, molla olduğunu bile bilmezmiş. Ancak arifler müstesna. Herkes O'nu garip bir sofî olarak bilir, değer bile vermezmiş. Hazret de öyleymiş.

Büyüklerin kendi nefisleri için hiç çalışmaları olmazmış. Hazret'in Şeyhi Şeyh Fethullah kışın karda kızağına biner, köylere irşada giderken Hazret'i çağırarak kendisini çekmesini istermiş. Bu duruma Seyda'nın bazı hülefa ve sâlikleri itiraz etmişler, Hazret, Şeyhinin oğludur, onun için hatırını hoş tutması, onu incitmemesi, ona hürmet etmesi lâzım olduğu halde, nasıl olur da o kızağa binip keyif sürerken Şeyhinin oğlu zahmet ve meşakkatla kızağını çekiyor, demişler. Duruma muttali olan Şeyh Fethullah: "Üstadım Seyda, oğlunu bana teslim etti ve ben de böyle hareket etmeyi uygun görüyorum. Yok eğer size teslim etmişse bildiğiniz gibi yapmakta serbestsiniz." buyuruyor.

Şeyh Fethullah bilmiyor muydu, Şeyhinin oğluna hürmet etmesi, önünden kalkıp arkası sıra gitmesi lâzımdır? Tabiî ki biliyordu. Fakat Şeyhinin oğlu kendisine hizmet edip de manevî değer kazansın, diye böyle yapıyordu. Kendisi âdâb ve erkânı terk ederek, ziyanına razı olarak Şeyhinin oğlunun istifade etmesini, Allah'a ulaşmasını, menfaat görmesini istiyordu. Ziyanı bana, kârı ona olsun, diyordu. Nitekim öyle de oldu. Hazret'in birkaç senelik hizmetinden sonra, Şeyh Fethullah, Hazret'i çağırıp, "artık sen yetişmiş bulunuyorsun, buyur, babanın makamına geç ve irşada başla" diyerek irşad makamına oturtuyor.

İşte böyle... Allah yolu hizmetle kazanılır, abdallık ve fakirlikle elde edilir, ağalık, pehlivanlık ve padişahlıkla olmaz.